مقدمه

امروزه کامپیوترها و دستگاه‌های دیجیتال به بخش جدایی‌ناپذیری از زندگی ما تبدیل شده‌اند. سیستم‌عامل به‌عنوان نرم‌افزاری بنیادی، نقش واسطه میان سخت‌افزار و نرم‌افزار را ایفا می‌کند و به کاربر امکان می‌دهد تا با دستگاه خود تعامل برقرار کند. در میان تنوع سیستم‌عامل‌های موجود، لینوکس با ویژگی‌های منحصر به فرد خود، جایگاه ویژه‌ای را به خود اختصاص داده است؛ اما لینوکس چیست و چرا اینقدر محبوب است؟

لینوکس چیست؟

لینوکس فراتر از یک سیستم‌عامل، بلکه فلسفه‌ای نوین در دنیای نرم‌افزار است. این سیستم‌عامل متن باز، بر پایه همکاری و مشارکت جهانی توسعه یافته و به‌عنوان قلب تپنده طیف وسیعی از دستگاه‌ها، از گوشی‌های هوشمند گرفته تا ابر رایانه‌ها، ایفای نقش می‌کند. در ادامه قصد داریم بدانیم که لینوکس چیست و توزیع‌های آن کدامند.

داستان لینوکس در سال 1991 با لینوس توروالدز، دانشجوی جوان فنلاندی، آغاز شد. او در پی راه‌حلی برای مدیریت کامپیوتر شخصی خود، هسته‌ای را بنا نهاد که بعدها به نام لینوکس شناخته شد. این هسته نوپا، با فلسفه متن باز خود، به سرعت توجه برنامه نویسان سراسر دنیا را به خود جلب کرد و زمینه را برای خلق دنیایی نوین از نرم‌افزارها فراهم آورد. هسته لینوکس، نرم‌افزاری متن باز و رایگان است که وظایف اصلی سیستم‌عامل، مانند مدیریت حافظه، پردازش و برنامه‌ریزی را بر عهده دارد. متن باز بودن لینوکس، به معنای دسترسی آزادانه همه افراد به کد منبع آن است. در ادامه شرح می‌دهیم که ویژگی‌های بارز و منحصر به فرد سیستم‌عامل‌های لینوکس چیست.

• متن باز و آزاد: کد منبع لینوکس برای تمام جهانیان قابل دسترس بوده و هر کس می‌تواند آن را مطالعه، ویرایش و یا به اشتراک بگذارد. این امر، شفافیت و امنیت را به ارمغان آورده و زمینه را برای نوآوری و پیشرفت دائمی فراهم می‌کند.

• یکپارچه و ماژولار: لینوکس به‌عنوان یک هسته یکپارچه، وظایف حیاتی سیستم‌عامل را مدیریت می‌کند. در عین‌حال، ساختار ماژولار آن، انعطاف‌پذیری و قابلیت تنظیم بالایی را به ارمغان می‌آورد. هر ماژول وظیفه خاصی را بر عهده داشته و می‌توان به دلخواه آن را اضافه یا حذف نمود.
• شباهت به یونیکس: لینوکس از نظر ساختار و دستورات شباهت زیادی به سیستم‌عامل‌های قدرتمند یونیکس مانند سولاریس و BSD دارد. این امر، یادگیری و استفاده از لینوکس را برای کاربران آشنا با یونیکس آسان‌تر می‌کند.
• قابل حمل: برخلاف سیستم‌عامل‌های اختصاصی، لینوکس به هیچ سخت‌افزار خاصی محدود نمی‌شود. این قابلیت، لینوکس را به گزینه‌ای ایده‌آل برای طیف وسیعی از دستگاه‌ها، از کامپیوترهای شخصی و سرورها گرفته تا گوشی‌های هوشمند و ابر رایانه‌ها، تبدیل کرده است. حتی سیستم‌عامل اندروید بر پایه هسته لینوکس توسعه یافته و مهم ترین بخش اندروید به حساب می‌آید و وظایف حیاتی مانند مدیریت حافظه، برنامه‌ریزی فرآیندها، کنترل دستگاه‌های ورودی/خروجی و برقراری ارتباط با شبکه را بر عهده دارد. اگرچه اندروید تنها یک نسخه کپی از لینوکس نیست، بلکه گوگل تغییرات و بهینه‌سازی‌های متعددی را برای سازگاری با دستگاه‌های لمسی و نیازهای خاص کاربران تلفن همراه در آن اعمال کرده است.

میزان امنیت سیستم‌عامل‌های لینوکس

امنیت رایانه، دغدغه‌ای همیشگی در دنیای دیجیتال است. در این میان، هسته لینوکس به‌عنوان مهم‌ترین بخش سیستم‌عامل‌های محبوب مانند اوبونتو، فدورا و…، نقش اساسی در حفظ امنیت ایفا می‌کند. لینوکس به‌عنوان یک سیستم‌عامل متن باز، از ابزارها و مکانیسم‌های قدرتمندی برای مقابله با چالش‌های امنیتی بهره می‌برد، اما اساسی‌ترین مزیت امنیتی لینوکس چیست؟

ماهیت متن باز لینوکس، بزرگترین مزیت امنیتی آن به شمار می‌آید. کد منبع این سیستمعامل در دسترس عموم بوده و توسط متخصصان سراسر دنیا مورد بررسی و نظارت قرار می‌گیرد. این امر، شناسایی و رفع سریع نقاط ضعف امنیتی را به ارمغان می‌آورد و لینوکس را به سیستم‌عاملی امن و قابل‌اعتماد تبدیل می‌کند.

علاوه بر این لینوکس به‌طور ذاتی از مکانیسم‌های امنیتی متعددی برای مقابله با تهدیدات مختلف بهره می‌برد. فایروال قدرتمند، کنترل دسترسی دقیق و رمزگذاری پیشرفته از جمله این مکانیسم‌ها هستند. لینوکس با ارائه ماژول‌های امنیتی مانند SELinux و AppArmor، سطح حفاظت را به مراتب ارتقا می‌بخشد. این ماژول‌ها با اعمال سیاست‌های امنیتی دقیق، از سوء استفاده‌های احتمالی برنامه‌ها و نفوذ هکرها جلوگیری می‌کنند. همچنین Seccomp BPF، با فیلتر کردن پارامترها و محدود کردن دسترسی برنامه‌ها به سیستم، سطح حمله را به‌طور قابل‌توجهی کاهش می‌دهد.

لینوکس از جامعه‌ای بزرگ و فعال از توسعه‌دهندگان و متخصصان امنیت سایبری بهره می‌برد. این امر، به رفع سریع نقاط ضعف امنیتی و انتشار به روزرسانی‌های امنیتی منظم کمک می‌کند.

معرفی تمامی توزیع های لینوکس

لینوکس، فراتر از یک سیستم‌عامل، فلسفه‌ای نوین در دنیای نرم‌افزار است. این هسته قدرتمند، رکن اصلی طیف وسیعی از دستگاه‌ها، به شمار می‌آید و با ارائه تنوع بی‌نظیر در قالب سیستم عامل‌ها و توزیع‌های مختلف، نیازها و سلایق کاربران را به نحو احسن برآورده می‌سازد، اما توزیع لینوکس چیست؟

توزیع لینوکس، مجموعه‌ای کامل از هسته لینوکس به همراه نرم‌افزارهای کاربردی و ابزارهای سیستمی است که توسط یک تیم یا سازمان خاص گردآوری و ارائه می‌شود. هر توزیع لینوکس، با ارائه مجموعه‌ای منحصر به فرد از نرم‌افزارها و تنظیمات، تجربه کاربری خاص خود را به ارمغان می‌آورد.

سیستم‌عامل‌های دسکتاپ

این دسته از سیستم‌عامل‌های لینوکس برای استفاده روزمره بر روی کامپیوترهای شخصی طراحی شده‌اند و رابط‌کاربری بصری و کاربر پسندی را ارائه می‌دهند. از جمله محبوب‌ترین سیستم‌عامل‌های دسکتاپ لینوکس می‌توان به موارد زیر اشاره کرد.

لینوکس اوبونتو Ubuntu

اوبونتو، نامی آشنا در دنیای سیستم‌عامل‌های لینوکس، فراتر از یک توزیع، فلسفه‌ای نوین در عرصه نرم‌افزار به شمار می‌آید. این سیستم‌عامل رایگان و متن باز، با شعار “انسانیت نسبت به دیگران”، بر پایه همکاری و مشارکت جهانی توسعه یافته و تجربه‌ای کاربر پسند، قابل تنظیم و امن را به ارمغان می‌آورد. اوبونتو محبوب‌ترین توزیع لینوکس به‌شکار می‌رود. از این رو در ادامه می‌خواهیم ببینیم دلایل محبوبیت اوبونتو لینوکس چیست.

لینوکس اوبونتو در سال 2004 با هدف ایجاد توزیعی آسان برای استفاده و مناسب برای مبتدیان، پایه‌گذاری شد. این سیستم‌عامل تحت مجوز همگانی گنو (GPL) منتشر می‌شود و کاربران می‌توانند به‌طور رایگان از آن استفاده، کپی، توزیع و یا ویرایش کنند. ماهیت متن باز این توزیع، امکان بررسی و ویرایش کد منبع آن را توسط متخصصان در سراسر دنیا فراهم می‌کند و به امنیت و قابلیت اطمینان آن می‌افزاید.

لینوکس اوبونتو با ارائه رابط‌کاربری بصری و آسان برای استفاده، حتی برای کاربران مبتدی نیز گزینه‌ای مناسب به شمار می‌آید. نصب و راه‌اندازی آن به سادگی انجام می‌شود و ابزارهای مختلفی برای مدیریت و پیکربندی سیستم در اختیار کاربران قرار می‌گیرد. همچنین اوبونتو به کاربران آزادی بی‌نظیری در تنظیم و شخصی‌سازی سیستم‌عامل خود می‌دهد. شما می‌توانید رابط‌کاربری، نرم‌افزارها و تنظیمات سیستم را مطابق با سلیقه و نیاز خود تغییر دهید.

لینوکس اوبونتو از مخزن نرم‌افزاری بسیار غنی و بروزرسانی شده بهره می‌برد. شما می‌توانید به هزاران نرم افزار رایگان و متن باز در زمینه‌های مختلف از جمله اداری، گرافیکی، آموزشی، بازی و برنامه‌نویسی دسترسی داشته باشید.

لینوکس مینت Mint

مینت، یک توزیع محبوب از سیستم‌عامل لینوکس است که به‌دلیل سهولت استفاده، ثبات و تنوع، مورد توجه بسیاری از کاربران قرار گرفته است. این سیستم‌عامل بر پایه لینوکس اوبونتو و دبیان توسعه یافته و از مزایای هر دو سیستم‌عامل بهره می‌برد. رابط‌کاربری لینوکس مینت بسیار شبیه به ویندوز است و کاربران ویندوز به سادگی می‌توانند با آن کار کنند. همچنین، سیستم‌عامل مینت دارای مجموعه نرم‌افزارهای از پیش نصب شده‌ای است که نیازهای اولیه کاربران را برطرف می‌کنند. همچنین این سیستم‌عامل به‌طور مرتب به‌روزرسانی می‌شود و به‌ندرت با مشکلاتی مانند خرابی یا فریز شدن مواجه می‌گردد. مینت در نسخه‌های مختلف با محیط‌های دسکتاپ گوناگون مانند Cinnamon، MATE و Xfce ارائه می‌شود. این تنوع به کاربران امکان می‌دهد تا محیط دلخواه خود را انتخاب کنند.

لینوکس فدورا Fedora

فدورا لینوکس چیست؟ فدورا، که در گذشته با نام فدورا کور شناخته می‌شد، یک توزیع محبوب از سیستم‌عامل گنو/لینوکس است که توسط جامعه جهانی توسعه‌دهندگان و با حمایت شرکت ردهت ارائه می‌شود. فدورا بستری پیشرفته و نوآور است و به‌طور مرتب با جدیدترین نرم‌افزارها و فناوری‌ها به‌روزرسانی می‌گردد. فدورا متعهد به ارائه نرم‌افزار آزاد و متن‌باز است و به‌طور پیش‌فرض طیف گسترده‌ای از برنامه‌های کاربردی رایگان را در مخازن خود ارائه می‌دهد. این توزیع لینوکس به‌دلیل ثبات و قابلیت اطمینان بالا شناخته شده و برای استفاده در سرورها و سیستم‌های کاری ایده‌آل است. فدورا در نسخه‌های مختلفی برای کاربری‌های مختلف از جمله کاربران معمولی، توسعه‌دهندگان، برنامه‌نویسان و مدیران سیستم ارائه می‌شود.

• Fedora Workstation: سیستم‌عاملی ایده‌آل برای استفاده روزمره، برنامه‌نویسی و توسعه نرم‌افزار
• Fedora Server: سیستم‌عاملی قدرتمند و قابل اعتماد برای سرورها
• Fedora IoT: سیستم‌عاملی بهینه شده برای دستگاه‌های اینترنت اشیا
• Fedora Silverblue: سیستم‌عاملی مبتنی بر Container با تمرکز بر ثبات و امنیت
• CoreOS: سیستم‌عاملی حداقلی مناسب برای رایانش ابری

کوبونتو Kubuntu و زوبونتو Xubuntu

کوبونتو و زوبونتو هر دو از مشهورترین توزیع‌های لینوکس هستند که به‌خاطر سبکی، پایداری و رابط‌کاربری ساده شناخته می‌شوند. هردو بر پایه اوبونتو ساخته شده‌اند و از مخازن نرم‌افزاری آن نیز بهره می‌برند، اما در برخی جهات کلیدی با یکدیگر تفاوت دارند.

لینوکس کوبونتو از محیط دسکتاپ KDE Plasma استفاده می‌کند که ظاهری مدرن و کاربر پسند دارد و امکانات شخصی‌سازی فراوانی را به کاربران ارائه می‌دهد. این توزیع برای سیستم‌های نسبتا جدیدتر مناسب است و به‌دلیل رابط‌کاربری روان و انیمیشن‌های جذاب، تجربه‌ای دلنشین را برای کاربران به ارمغان می‌آورد.

لینوکس زوبونتو بر خلاف کوبونتو، از محیط دسکتاپ XFCE بهره می‌برد که به مراتب سبک‌تر و کم‌مصرف‌تر است. این توزیع برای سیستم‌های قدیمی‌تر و ضعیف‌تر ایده‌آل خواهد بود و به‌دلیل سادگی و روان بودن، انتخابی عالی برای کاربران مبتدی لینوکس به شمار می‌رود.

معرفی توزیع‌های لینوکس برای سرور

لینوکس برخلاف ویندوز یا مک، یک سیستم عامل واحد نیست، بلکه مجموعه‌ای از سیستم‌عامل‌ها به نام توزیع‌های لینوکس است که هر کدام ویژگی‌ها و کاربردهای خاص خود را دارند. هر توزیع لینوکس شامل هسته لینوکس، مجموعه نرم‌افزارهای پایه و ابزارهای مختلف است. در ادامه به پرسش سیستم‌عامل سرور لینوکس چیست و توزیع‌های آن کدامند، پاسخ می‌دهیم.

سیستم‌عامل‌های سرور لینوکس، ستون فقرات دنیای دیجیتال امروزی هستند و طیف گسترده‌ای از خدمات، از وب‌سایت‌ها و ایمیل‌ها گرفته تا پایگاه‌های داده و برنامه‌های کاربردی سازمانی را ارائه می‌دهند. این سیستم‌عامل‌ها به‌دلیل ثبات، امنیت، انعطاف‌پذیری و مقرون به صرفه بودن، مورد توجه مدیران سیستم و سازمان‌ها در سراسر جهان قرار گرفته‌اند.

دبیان Debian

دبیان لینوکس چیست و چرا در میان مدیران شبکه محبوبیت دارد؟ دبیان، یک سیستم‌عامل متن‌باز و آزاد مبتنی بر لینوکس است که توسط جامعه‌ای از داوطلبان توسعه و نگهداری می‌شود. این سیستم‌عامل به‌دلیل ثبات، انعطاف‌پذیری و تعهد به نرم‌افزار آزاد، محبوبیت زیادی در میان کاربران و مدیران سیستم کسب کرده است. دبیان در سال 1993 توسط یان مورکس تاسیس شد. نام دبیان از ترکیب نام‌های دبی (دبرا همسر یان مورکس) و یان، گرفته شده است. این سیستم‌عامل به‌دلیل ثبات و قابلیت اطمینان شهرت دارد. دبیان به‌طور مرتب به‌روز و از طریق فرایندی دقیق تست می‌گردد تا از پایداری و امنیت آن اطمینان حاصل شود. امنیت یکی از اولویت‌های اصلی دبیان است. این توزیع لینوکس به‌طور مرتب برای رفع آسیب‌پذیری‌ها به‌روز می‌شود و شامل ویژگی‌های امنیتی متعددی برای محافظت از سیستم‌ها در برابر تهدیدات آنلاین می‌باشد.

اوبونتو سرور Ubuntu Server

اوبونتو سرور، یک توزیع محبوب از سیستم‌عامل لینوکس، به‌عنوان انتخابی ایده‌آل برای راه‌اندازی و مدیریت انواع سرورها در محیط‌های مختلف به شمار می‌رود. این نسخه از اوبونتو، با برخورداری از ثبات و انعطاف‌پذیری بالا، طیف وسیعی از امکانات را برای کاربران در سطوح مختلف مهیا می‌کند. اوبونتو سرور به واسطه انتشارهای منظم و به‌روزرسانی‌های امنیتی، پلتفرمی قابل‌اعتماد و امن را برای میزبانی وب، پایگاه‌های داده، برنامه‌های کاربردی و دیگر خدمات حیاتی ارائه می‌دهد. همچنین رابط‌کاربری مبتنی بر خط فرمان و ابزارهای گرافیکی قدرتمند، مدیریت سرور را برای کاربران مبتدی و حرفه‌ای به آسانی تسهیل می‌کند. اوبونتو با پشتیبانی از طیف گسترده‌ای از سخت‌افزارها و نرم‌افزارها، به کاربران امکان می‌دهد تا سرور را مطابق با نیازهای خاص خود پیکربندی و سفارشی‌سازی کنند.

CentOS

CentOS، مخفف Community Enterprise Operating System، یک توزیع لینوکس است که به‌دلیل ثبات، قابلیت اطمینان و سازگاری آن با Red Hat Enterprise Linux (RHEL) شهرت دارد. این سیستم‌عامل به‌صورت رایگان و متن باز در دسترس است و از سوی جامعه‌ای فعال از توسعه‌دهندگان پشتیبانی می‌شود.

در دسامبر ۲۰۲۱، شرکت ردهت که مالک اصلی RHEL نیز به شمار می‌رود، تصمیم به توقف توسعه و پشتیبانی از سنت او اس گرفت. این خبر ناگهانی، جامعه کاربران CentOS را شوکه کرد. با وجود توقف توسعه این توزیع لینوکس، میراث این سیستم‌عامل هنوز زنده است. بنیان‌گذار CentOS، توزیع جدیدی به نام راکی لینوکس (Rocky Linux) را به‌عنوان جایگزین معرفی کرد. راکی لینوکس با فلسفه‌ای مشابه CentOS توسعه می‌یابد و به‌دنبال ارائه یک سیستم‌عامل پایدار، امن و قابل‌اعتماد برای کاربران سازمانی است.

علاوه بر راکی لینوکس، توسعه پروژه CentOS Stream نیز همچنان ادامه دارد. این پروژه به‌عنوان بستری برای توسعه پیش‌نمایش و آزمایشی ویژگی‌های جدید RHEL عمل می‌کند و فرصتی را برای کاربران فراهم می‌سازد تا در فرآیند توسعه این سیستم‌عامل محبوب مشارکت کنند.